Kontrast:
Rozmiar czcionki:
Odstępy:
  • TAB - Kolejny element
  • SHIFT + TAB - Poprzedni element
  • SHIFT + ALT + F - Wyszukiwarka
  • SHIFT + ALT + H - Strona główna
  • SHIFT + ALT + M - Zawartość strony
  • SHIFT + ALT + 1 do 4 - Wybór menu
  • ESC - Anulowanie podpowiedzi

Historia zatrzymana w kadrze”. Galeria fotografii Muzeum Historii Miasta (33). Przemyskie cmentarze

aut. Jacek Błoński, „Nasz Przemyśl”, listopad 2011 (Nr 86)

Od wielu pokoleń w pierwszy dzień  listopada- Dniu Wszystkich Świętych tysiące mieszkańców Przemyśla przychodzą na groby swoich krewnych i bliskich osób. Dla katolików nie jest to dzień smutku, lecz uroczystość wspomnienia świętych oraz przypomnienie, że każdy z nas może poprzez swoje życie dążyć do doskonałości, a więc do świętości. Jest to więc także dzień wspomnienia naszych zmarłych krewnych, przyjaciół i wszystkich tych, których czyny mogą współczesnym pomóc odnaleźć się  w  obecnym świecie. Również następnego dnia w Dniu Zadusznym wspominamy tych, którzy odeszli, lecz wciąż żyjących w naszej pamięci. W ciągu tych dwóch dni przemyskie cmentarze, na co dzień pełne ciszy, wypełniają się gwarem rozmów, modlitwy, a wieczorem rozjaśniają się „złotym” migoczącym światłem tysięcy zniczy i świec.

Stare, przepiękne nagrobki na cmentarzu przy ul. Słowackiego od kilku lat są systematyczne odnawiane między innymi dzięki corocznej zbiórce pieniędzy przy cmentarnych bramach na rzecz odnowy przemyskich nekropolii, urzekają szczególnym pięknem. Zabytkowe pomniki przemyskich mieszczan stają pośród starych drzew, których gałęzie pochylają się nad kamiennymi aniołami i krzyżami,

Historia cmentarza komunalnego przy ul. Słowackiego sięga roku 1831. Wówczas to w Przemyślu panowała epidemia cholery. Straszliwa choroba zbierała śmiertelne żniwo wśród mieszkańców miasta. Aby zapewne ograniczyć rozprzestrzenianie się zarazy, zmarłych na cholerę postanowiono chować na nowym cmentarzu, zwanym w dokumentach z lat 30. XIX „coementerium cholericum” (łać. cmentarz choleryczny). Władze kościelne i świeckie prawdopodobnie zakazały przemyślanom grzebać ofiary cholery na ówczesnym cmentarzu komunalnym położonym na  ówczesnym przedmieściu lwowskim, zwanym „Błahowiszczenie”. Nazwa pochodziła od wezwania cerkwi „Błahowiszczenia” - Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, obok której znajdował się cmentarz.

Fragment ul. Dworskiego w pierwszych latach XX w. Po lewej stronie widoczny mur  pierwszego cmentarza komunalnego leżącego pomiędzy ul. Dworskiego i Konarskiego zlikwidowanego ostatecznie w 1908 r., fot. ze zbiorów MNZP.

Fragment ul. Dworskiego w pierwszych latach XX w. Po lewej stronie widoczny mur  pierwszego cmentarza komunalnego leżącego pomiędzy ul. Dworskiego i Konarskiego zlikwidowanego ostatecznie w 1908 r., fot. ze zbiorów MNZP.

Na jego miejscu  w roku 1779 powstał pierwszy cmentarz komunalny w Przemyślu istniejący na placu pomiędzy ówczesną ul. Cmentarną (obecnie ul. Konarskiego) i ul. Długą (obecnie ul. Dworskiego). W roku w 1883 r był już nieczynny. Ostateczną likwidację starego cmentarza komunalnego zakończono w 1908. Cmentarz choleryczny przy ul. Dobromilskiej z czasem przejął funkcję głównej nekropolii miejskiej. Wiadomo, że już na przełomie lat 50.i 60. XIX w. służył on wiernym wszystkich wyznań chrześcijańskich w Przemyślu. Na cmentarzu głównym, który zaliczany jest do najpiękniejszych nekropolii zabytkowych w Polsce można podziwiać wiele wspaniałych kaplic grobowych, grobowców rodzinnych i pojedynczych nagrobków powstałych na przestrzeni ostatnich dwustu lat. Obok grobów powstańców styczniowych, uczestników walk o Przemyśl w 1918 r., wojny polsko – sowieckiej, żołnierzy i oficerów obydwóch wojen światowych na przemyskiej nekropolii spoczywają biskupi i księża obydwóch obrządków, austriaccy urzędnicy i tysiące zwykłych przemyślan. Spacerując alejkami, możemy spostrzec nazwiska nie tylko polskie, czy też ukraińskie, lecz również niemieckie, czeskie, czy też węgierskie. Na przemyskim cmentarzu ma się znajdować grób generała Jarosława Dąbrowskiego. Dzięki treści tablicy wmurowanej we wnętrzu kaplicy cmentarnej wiemy, kiedy została wybudowana kaplica cmentarna: „Ta kaplica zbudowana kosztem Franciszka i Teresy Makowskich w roku 1859”.

W południowej części cmentarza znajduje się nekropolia żołnierzy austro-węgierskich, w tym głównie węgierskich honvedów poległych w czasie walk  o Twierdzę Przemyśl w latach 1914-1915. Po przeciwległej stronie ulicy Przemysława biegnącej wzdłuż cmentarza  w kierunku Kopca Tatarskiego znajdują się cmentarze żołnierzy armii austro-węgierskiej, niemieckiej oraz rosyjskiej poległych podczas walk o twierdzę Przemyśl. Warto zaznaczyć, że w naszym mieście znajduje się aż 5 cmentarzy wojennych z okresu  I wojny światowej, na których spoczywają dziesiątki tysięcy żołnierzy. Wszystkie cmentarze na terenie Przemyśla projektował węgierski architekt por. inż. arch. Ferenc Szabolcs. Autorem rzeźb był znany przemyski rzeźbiarz Józef Wilk, a części malarskiej  malarz Wendel Szwarz

Przy ul. Przemysława, obok Cmentarza Głównego zlokalizowane są cztery cmentarze: armii austro-węgierskiej, niemieckiej i rosyjskiej oraz cmentarz bezimiennych żołnierzy austro-węgierskich. Na terenie dzielnicy Zasanie na terenie obecnego cmentarza komunalnego przy ul. Bolesława Śmiałego znajduje się kolejny cmentarz żołnierzy austro-węgierskich. Uroczyste otwarcie cmentarzy miało miejsce w dniu 1listopada 1916 roku.

 

Uroczystości odsłonięcia cmentarza – mauzoleum żołnierzy niemieckich w dniu 1 listopada 1916 r. przy ul. Przemysława, fot. ze zbiorów MNZP.

Uroczystości odsłonięcia cmentarza – mauzoleum żołnierzy niemieckich w dniu 1 listopada 1916 r. przy ul. Przemysława, fot. ze zbiorów MNZP. 

W obecnym wydaniu Galerii „Historia zatrzymana w kadrze” prezentowane są fotografie ukazujące otwarcie cmentarza – mauzoleum żołnierzy niemieckich poległych w czasie I wojny światowej. Na zdjęciach możemy ujrzeć, obok oficerów  i żołnierzy niemieckich oraz austro-węgierskich, przedstawicieli duchowieństwa, zwykłych mieszkańców Przemyśla. Na jednej z fotografii widzimy, że kilku z nich, chcąc lepiej przyjrzeć się przebiegowi uroczystości, postanowiło wspiąć się na pobliskie drzewa. Na innym zdjęciu małe dzieci, przyprowadzone na cmentarz przez swoich rodziców, z zaciekawieniem wpatrują się w „szklane oko” aparatu fotograficznego. Fakt pochówku żołnierzy niemieckich już w trakcie budowy mauzoleum poświadczą utrwalone na szklanej kliszy groby znajdujące się już przed murem cmentarza – mauzoleum.

Dzieci wpatrujące się w obiektyw aparatu fotograficznego podczas uroczystości odsłonięcia cmentarza – mauzoleum żołnierzy niemieckich w dniu 1 listopada 1916 r., fot. ze zbiorów MNZP.

Dzieci wpatrujące się w obiektyw aparatu fotograficznego podczas uroczystości odsłonięcia cmentarza – mauzoleum żołnierzy niemieckich w dniu 1 listopada 1916 r., fot. ze zbiorów MNZP.

Na najstarszej fotografii prezentowanej  w obecnym wydaniu galerii części widoczny jest (pierwszego lewej części zdjęcia) ceglany mur pierwszego cmentarza komunalnego pomiędzy ul. Dworskiego a ul. Konarskiego.

Wersja XML